İçindekiler
USGS Raporu Yayınlandı: ABD’nin 16 kritik madende %100 dışa bağımlı ve 54 farklı madende de %50+ dışa bağımlılık.
ABD’nin Aşil Topuğu: Nadir Toprak Elementleri Krizi
ABD Jeolojik Araştırmalar Kurumu’nun (USGS) yayınladığı son raporundaki en çarpıcı veri, ABD’nin 16 kritik madende %100 dışa bağımlı olmasıdır. ABD stratejik maden bağımlılığı, sadece ekonomik bir açık değil, aynı zamanda bir teknoloji, enerji ve savunma sanayii tarafında ABD için varoluş sorunu olabileceği görüşü hakim. Çünkü bu madenler olmadan modern hayat durma noktasına gelir. Rapora göre, savunma ve enerji için hayati olan 54 farklı madende tüketimin yarısından fazlası (%50+) ithalatla karşılanıyor. Bu tablo, ABD'nin hammadde güvenliğinin, çoğu zaman rakip, hatta ilişkilerin gerilimli olduğu ülkelerin inisiyatifine kaldığını gösteriyor.
Nadir Toprak Elementleri (NTE)
ABD Jeolojik Araştırmalar Kurumu’nun (USGS) yayınladığı son raporuna göre ABD'nin ithal ettiği elementler konusunda geldiği ülkeye baktığımızda Çin'in ezici üstünlüğünü görüyoruz. Bu üstünlüğün en belirgin olduğu alan ise Nadir Toprak Elementleri grubudur. ABD, bu grupta büyük oranda Çin'e (%67 civarında) bağımlıdır.
Nadir Toprak Elementleri, İsimlerinin aksine doğada "nadir" bulunmazlar, ancak işlenmeleri zor ve çevresel maliyeti yüksektir. Bu nedenle çoğu ülke elementleri off-shoring olarak tedarik etmeyi seçmişti ancak Akıllı telefonlardan rüzgar türbinlerine, elektrikli araç motorlarından (Lityum ve Kobalt ile birlikte) lazer sistemlerine kadar her yüksek teknoloji ürününün kalbinde bu elementler yatar. Çin’in geçmişte galyum ve germanyum ihracatına getirdiği kısıtlamalar, Nadir Toprak Elementlerinin nasıl jeopolitik bir silah olarak kullanılabileceğinin en net kanıtıdır.
Savunma Sanayi Ham Maddeleri
ABD Jeolojik Araştırmalar Kurumu’nun (USGS) yayınladığı son rapora göre Arsenik, Galyum, Grafit, İndiyum, Manganez, Tantal ve İtriyum gibi elementlerde ABD'nin yerli üretiminin sıfır olduğunu görüyoruz.
Bu isimler modern hayatın ve savunma sanayisinin bel kemiğini oluşturuyorlar. Örneğin Galyum ve İndiyum, yarı iletkenler ve 5G teknolojileri için vazgeçilmezken; Grafit ve Manganez, elektrikli araç (EV) bataryalarının olmazsa olmazıdır. Tantal, akıllı telefonlardan savaş jetlerinin aviyonik sistemlerine kadar her türlü elektronik devrede kullanılıyor. Bu madenlerin tedarikinde yaşanacak en ufak bir kesinti, ABD’nin hem Silikon Vadisi’ni hem de Pentagon’u kilitleme potansiyeline sahip.
"Made in China" Gerçeği
ABD Jeolojik Araştırmalar Kurumu’nun (USGS) yayınladığı son rapora göre özellikle bir çok maden ve elementte örneğin grafit ve galyum gibi stratejik hammaddelerde ABD; en büyük rakibi olan Çin’e göbekten bağlı durumda. Rusya, Brezilya ve Güney Afrika diğer önemli tedarikçiler arasında yer alsa da, Pekin'in bu tedarik zincirleri üzerindeki hakimiyeti, Washington için devasa bir jeopolitik risk oluşturuyor. Çin'in geçtiğimiz dönemlerde galyum ve germanyum ihracatına getirdiği kısıtlamalar, bu bağımlılığın nasıl bir koza dönüşebileceğinin fragmanıydı.
Kırılganlığın Boyutu: 54 Madende Kritik Eşik
Rapor, 54 farklı madende tüketimin yarısından fazlasının (%50+) ithalatla karşılandığını ortaya koyuyor. Bu listede Lityum (%50 üzeri), Kobalt (%79), Nikel (%41) gibi yeşil enerji dönüşümü için hayati öneme sahip madenler bulunuyor. Çoğu madende ABD, yalnızca 1-2 ülkenin inisiyatifine kalmış durumda. Bu durum, tedarik zinciri güvenliğinin hiç bu kadar kırılgan olmadığını gösteriyor.
Washington'ın Karşı Hamlesi: "Friend-shoring" ve Yerli Üretim
ABD, bu stratejik açığı kapatmak için agresif politikalar devreye sokmuş durumda. Enflasyon Azaltma Yasası (IRA) ve Altyapı Yasası kapsamında, yerli madencilik ve işleme tesislerine milyarlarca dolar teşvik aktarılıyor. Beyaz Saray, Soğuk Savaş döneminden kalma Savunma Üretim Yasası’nı (DPA) işleterek lityum, kobalt ve nikel projelerini doğrudan fonluyor.
Ancak sadece yerli üretim bu devasa açığı kapatmaya yetmez. Washington, "Friend-shoring" stratejisiyle tedarik zincirini Çin'den uzaklaştırıp Avustralya, Kanada ve AB gibi güvenilir müttefiklerine kaydırıyor. Ayrıca Maden Güvenliği Ortaklığı (MSP) gibi uluslararası girişimlerle diplomatik bir kalkan oluşturulmaya çalışılıyor. Hedef net: Kritik tedarik zincirindeki "Made in China" hegemonyasını kırmak.
Friend-shoring nedir? Kısaca; tedarik zincirlerini "potansiyel gerilimli" ülkelerden (örneğin Çin veya Rusya) alıp, "dost ve müttefik" ülkelere kaydırma stratejisidir. ABD, "off-shoring" (üretimi ucuz ülkelere kaydırma) devrini kapatıp, üretimi ve hammadde tedariğini; Avustralya, Kanada, Japonya ve Avrupa Birliği gibi güvenilir ortaklarla yapmayı hedefliyor.
Çekince
Bu raporda yer alan her türlü bilgi, değerlendirme, yorum, istatistiki şekil ve bilgiler hazırlandığı tarih itibari ile mevcut piyasa koşulları ve güvenirliğine inanılan kaynaklardan elde edilerek derlenmiştir ve İnfo Yatırım Menkul Değerler A.Ş. tarafından genel bilgilendirme amacı ile hazırlanmıştır. Sunulan bilgilerin doğruluğu ve bunların yatırım kararlarına uygunluğu tarafımızca garanti edilmemektedir. Bu bilgiler belli bir getirinin sağlanmasına yönelik olarak verilmemekte olup alım satım kararını destekleyebilecek yeterli bilgiler burada bulunmayabilir. Burada yer alan yorum ve tavsiyeler, yorum ve tavsiyede bulunanların kişisel görüşlerine dayanmaktadır. Herhangi bir yatırım aracının alım-satım önerisi ya da getiri vaadi olarak yorumlanmamalıdır. Bu görüşler mali durumunuz ile risk ve getiri tercihlerinize uygun olmayabilir. Sadece burada yer alan bilgilere dayanarak yatırım kararı verilmesi beklentilerinize uygun sonuçlar doğurmayabilir. Bu nedenle bu sayfalarda yer alan bilgilerdeki hatalardan, eksikliklerden ya da bu bilgilere dayanılarak yapılan işlemlerden, yorum ve bilgilerin kullanılmasından doğacak her türlü maddi/manevi zararlardan ve her ne şekilde olursa olsun üçüncü kişilerin uğrayabileceği her türlü doğrudan ve/veya dolaylı zararlardan dolayı İnfo Yatırım Menkul Değerler A.Ş. ile bağlı kuruluşları, çalışanları, yöneticileri ve ortakları sorumlu tutulamaz. Burada yer alan yatırım bilgi, yorum ve tavsiyeleri yatırım danışmanlığı kapsamında değildir.